Kandidatët për deputetë në Vlorë dëgjojnë zërin e komunitetit
Më 2 maj 2025, në qytetin e Vlorës, shoqata “Together for Life” zhvilloi një forum publik me pjesëmarrjen e kandidatëve për deputetë të subjekteve politike që garojnë në zgjedhjet parlamentare të 11 majit. Në këtë aktivitet morën pjesë gjithashtu përfaqësues të komunitetit dhe organizata lokale të shoqërisë civile që veprojnë në qarkun e Vlorës, me qëllim diskutimin mbi programet elektorale që adresojnë çështjet e sistemit shëndetësor në nivel lokal dhe kombëtar.
Forumi shërbeu si një hapësirë të hapur, gjithëpërfshirëse dhe transparente për dialog të drejtpërdrejtë midis kandidatëve për deputetë dhe qytetarëve. Fokus kryesor i diskutimit ishte qasja politike ndaj sektorit të shëndetësisë për periudhën 2025–2029, duke u përpjekur të ngushtojë hendekun midis qytetarëve dhe përfaqësuesve të ardhshëm në Kuvend. Në një kohë kur sistemi shëndetësor në Shqipëri përballet me sfida të shumta, duke përfshirë që mungesat në financim, te vështirësitë në aksesim dhe cilësinë e shërbimeve, ky debat kontribuoi në ngritjen e një platforme gjithëpërfshirëse për përfshirjen qytetare në politikëbërje.
Diskutimi u përqendrua në disa çështje kyçe: prioritetet e partive politike për përmirësimin e shërbimeve shëndetësore; investimet e planifikuara në nivel lokal dhe kombëtar; përfshirja e komuniteteve në hartimin e politikave të shëndetit publik; si dhe sfidat aktuale në akses, cilësi dhe barazi në kujdesin shëndetësor për të gjithë.
Gjatë takimit, qytetarët ngritën një sërë shqetësimesh konkrete që lidhen drejtpërdrejt me përvojat e tyre në marrjen e shërbimeve mjekësore. Ata kërkuan politika më të forta për garantimin e cilësisë së barnave që përfshihen në listën e rimbursueshme, duke nënvizuar rëndësinë e furnizimit të qëndrueshëm me medikamente cilësore. Një tjetër kërkesë e theksuar në takim ishte domosdoshmëria e investimeve në pajisje mjekësore moderne për Spitalin Rajonal të Vlorës, si dhe shtimi i specialiteteve të reja mjekësore, përtej 12 ekzistuese, për të shmangur dërgimin e pacientëve në spitale të tjera jashtë qarkut. Po ashtu, qytetarët kërkuan rritje të kontrollit dhe monitorimit nga strukturat përkatëse për të siguruar cilësinë dhe etikën profesionale të stafit mjekësor.
Në përgjigje të këtyre shqetësimeve, kandidatët për deputetë prezantuan disa nga angazhimet dhe prioritetet e tyre politike për përmirësimin e sektorit shëndetësor. Gjatë takimit, kandidatët për deputetë prezantuan një sërë premtimesh konkrete për përmirësimin e sistemit shëndetësor në nivel lokal dhe kombëtar. Ndër kryesoret ishin rritja e buxhetit për shëndetësinë së paku në nivein e vendeve të Rajonit dhe ngritja e mekanizmave që sigurojnë përdorimin me efektivitet të buxhetit për shëndetësinë. Disa prej kandidatëve u ndalën në hapat që subjektet që ata përfaqësojnë parashikojnë të iniciojnë për të garantuara ofrimin e shërbimeve falas për shtresat vulnerabël si dhe sigurimin e medikamenteve cilësore dhe të çertifikuara në vendet e BE. Masa të veçanta u premtuan që do të ndërmerreshin kundër korrupsionit dhe monopoleve në sektorin shëndetësor, ndërsa u theksua nevoja për krijimin e platformave për komunikim të drejtpërdrejtë mes pacientëve dhe spitaleve në të gjithë vendin. Kandidatët shprehën angazhim për rritjen e mbështetjes për fëmijët me autizëm dhe familjet e tyre përmes ndërhyrjeve ligjore e financiare, dhe premtuan se do të propozonin reformë gjithëpërfshirëse për pajisjen e qytetarëve me karta shëndetësore, që do të lehtësonte aksesin në shërbimet publike të çdo qytetari.
Aktiviteti u organizua në kuadër të projektit “Luftimi i Korrupsionit në Shpenzimet Publike në Sektorin e Shëndetësisë”, i mbështetur nga National Endoëment for Democracy (NED).
Brenda vitit të parë të mandatit të ri parlamentar, është parashikuar zhvillimi i një takimi të dytë mes përfaqësuesve të komunitetit dhe deputetëve të zgjedhur në Vlorë. Ky takim do të shërbejë si një mekanizëm i rëndësishëm për të vlerësuar ecurinë e zbatimit të premtimeve të dhëna gjatë fushatës dhe për të forcuar lidhjen ndërmjet qytetarëve dhe vendimmarrësve përmes llogaridhënies dhe bashkëpunimit të vazhdueshëm.
Ironia me zjarrin që ra në fund të shkurtit 2024 lidhet me faktin se godina e Djegies Plastike kishte dalë pothuajse jashtë funksionit. Nga burimet konfidenciale brenda spitalit, “Vetting” ka mësuar se vetëm një zyrë dhe një sallë operacioni në godinën e vjetër të djegieve plastike është funksionale.
Pra, një hapësirë kaq e vogël supozohet që do të përballojë të gjithë pacientët që vijnë nga çdo skaj i Shqipërisë. E pamundur! Prandaj në lojë hyjnë spitalet private, të cilat me fatura stratosferike përfitojnë nga mjerimi dhe urgjenca e njerëzve në nevojë. Padyshim përgjegjësia nuk është e privatit, por e Ministrisë së Shëndetësisë, e cila lejon një situatë për të cilën ekzistojnë fondet publike dhe procedura për të siguruar një spital me kushte standarde.
Pacientët marrin shërbim në pjesën tjetër të spitalit brenda një pavioni, në të cilin tre deri në katër dhoma shërbejnë si reanimacion për t’i trajtuar, por kaq janë pak për të plotësuar numrin e personave që kanë nevojë për trajtim mjekësor.
Sipas dermatologes Rozana Çela, nga shkalla e djegies përcaktohet edhe mënyra se si do të trajtohet. “Djegiet e shkallës së tretë që zënë më shumë se 10% të sipërfaqes së lëkurës dhe këto shkojnë në thellësi janë djegie shumë të rënda dhe trajtohen patjetër në spital”, tha për “Vetting” dermatologia Cela.
Zjarri në QSUNT nuk nxorri një problem të ri, por solli në dritë problemin që ekzistonte. “Vetting” ka zbuluar se ekziston një korrespondencë e gjatë midis institucioneve shëndetësore publike, të cilat provojnë shërbimin e cunguar dhe rrezikun që u kanoset pacientëve dhe personelit shëndetësor nga shembja e godinës. Në të gjithë këtë situatë kaotike, që të kujton një spital në zonë lufte bie në sy indiferenca e zyrtarëve të lartë që drejtojnë këto institucione.
Por cila është historia e Spitalit të Djegieve Plastike në QSUT?
Njëmbëdhjetë vite më parë në Spitalin e Djegies u bë një investim në infrastrukturë për të ndihmuar pacientët në trajtim. Në këtë shërbim ku kryheshin mbi 1000 ndërhyrje në vit, u përfshin edhe pacientë me djegie të shkallës së lartë. Ish-ministri Ilir Beqaj u mburr para mediave se ky investim do të rriste në radhë të parë sigurinë për vetë qytetarët shqiptarë, duke iu përgjigjur standardeve europiane për këto sëmundje.
Ndërsa ish-drejtoresha e QSUNT-së, Ogerta Manastirliu trumbetoi po ashtu si ish ministri Ilir Beqaj se investimi do të ofronte cilësi më të mirë shërbimi, siguri më shumë tek pacientët dhe tek stafi mjekësor si dhe gjithë progresin e duhur në kuadër të përmirësimit të shërbimit të pacientëve. Në lidhje me këtë projekt, Komisioni Europian do t’i jepte Shqipërisë 1 milion euro.
Sipas Dr. Erion Dashos, të kesh sot një QSUNT që është e vetmja qendër terciale që ka Shqipëria me godina të rrënuara ose godina ku nuk ofrohen parametra bashkohore është neglizhencë kriminale. “Meriton të ketë një analizë dhe vëmendje të shtuar nga ana e medias dhe një presion mbi Ministrinë e Shëndetësisë dhe QSUNT-në që kjo situatë të korrigjohet sa më shpejt dhe të marri vëmendjen që meriton”, u shpreh për “Vetting” Dr. Dasho.
Por sot, sapo i afrohesh ambienteve të spitalit në oborr shihen pacientët dhe familjarët e tyre me një shikim trishtues, teksa hedhin hapa të ngadaltë dhe me pëshpërima e dhimbje ankohen për kushtet skandaloze që gjenden në këtë ndërtesë që mezi mbanë veten mbi muret e saj. Muret e spitalit janë të dëmtuara rëndë nga lagështira që për vite me radhë i ka gërryer duke lënë në sipërfaqe shenjat. Mungesa e kushteve higjienike është një problem serioz në këtë spital, pasi rreziku për të marr infeksione është i lartë. Sipas dermatologes Rozana Cela, kushtet duhet të jenë patjetër sterile me një sterilitet të lartë pasi djegiet shoqërohen edhe me mbivendosjen e infeksionit.
Nga verifikimet e “Vetting” rezulton se numri i dhomave është i pamjaftueshëm për të përballuar rastet e qytetarëve që kanë nevojë për trajtim disaditor. Kjo i ka detyruar mjekët të mos iu ngelet zgjidhje tjetër përveçse t’ju japin pacientëve të tyre fletë-dalje para kohe, një situatë që i detyron pacientët të kërkojnë mjekimin te spitalet private, duke i zhytur në borxhe për shkak të tarifave të larta.
Sipas dermatologes, Rozana Cela në rastet e djegies së shkallës së tretë pacientët duhet të marrin një trajtim më kompleks nga Spitali. “Në rastin e djegies së shkallës së tretë, personi i sëmurë patjetër duhet të hospitalizohet, mjekimi është spitalor dhe jepen që nga infuzioni intravenoz dhe elektrolit. Pacienti në këto raste ka humbur elektrolitet, është dehidruar prandaj është e domosdoshme marrja e infuzioneve më elektrolit ose plazëm. Në rastet kur djegiet janë shumë të thella, djegies të shkallës së tretë, patjetër që këtu kryhet edhe transplanti i lëkurës”, u shpreh për “Vetting” dermatologia Cela.
“Vetting” ka konstatuar se në Spitalin e Djegies Plastike pacientët nuk kanë çarçafë, të cilët janë të domosdoshëm. Sipas auditit, kompania e lavanderisë që kujdeset për higjienën e ndërresave është tejpaguar nga QSUT për këtë shërbim 11 milionë lekë ose 110 mijë euro më shumë në shkelje të ligjit të Prokurimit Publik.
Një problem tjetër janë vaskat tek të cilat duhet të lahen pacientët ku mund të bëhet zhveshja e fashave pasi nuk janë funksionale, gjë e cila shton dhimbjet tek pacientët gjatë procesit të heqjes së fashave. Mungesa e vaskave ua vështirëson punën edhe mjekëve dhe infermierëve të cilët rrezikojnë shëndetin e tyre në kushte minimale.
Dëmet nga tërmeti, godina rrezikon të shembet
Nga viti në vit Spitali i Djegies do të përkeqësohej dhe në 26 nëntor 2019, tërmeti që goditi Shqipërinë e Mesme do të dëmtonte rëndë ndërtesën duke rrezikuar shembjen. Godina u klasifikua e rrezikshme për të punuar në të, por pavarësisht këtij fakti në katin e parë të godinës do të vazhdonte shërbimi i djegies së plastikës.
Prej asaj dite e deri më sot pacientët, familjarët, infermierët, mjekët, rrezikojnë jetën çdo ditë duke qëndruar në gërmadhat e kësaj ndërtese që ka dëmtime të shumëfishta. Kjo ndërtesë katër katëshe u zbraz pjesërisht që prej dhjetorit 2019 pasi prej tij u largua shërbimi i Biopsisë, Dermatologjisë, Banka e Gjakut dhe një pjesë e sektorit të “djegies”.
Sipas relacionit të Universitetit Politeknik të Tiranës, për këtë godinë sugjerohej si zgjidhje për dëmtimet përtëritje e ndërtesës, e cila kërkon riaftësim të plotë strukturor, përshtatje dhe përmirësim të kushteve të përdorimit të ndërtesës. Kostoja e riaftësimit të plotë dhe ndërhyrjet plotësuese riparuese të godinës vlerësohen rreth 40-50% krahasuar me koston e ndërtimit. Jetëgjatësia e strukturës së re, pas ndërhyrjes vlerësohet 50 vjet, por kjo gjë nuk do të ndodhte.
Në të njëjtën linjë Instituti i Ndërtimit nxori konkluzionin se ndërtesa e Djegies Plastike duhet të rikonstrukturohet dhe riparohet për shkak të problemeve të shumta që ishin konstatuar. Nisur nga ky fakt Qendra Spitalore Universitare Nënë Tereza i dërgoi kërkesë Ministrisë së Shëndetësisë kërkesën mbi oponencën teknike të Institutit të Ndërtimit në dhjetor 2020 për marrjen e masave mbi godinën e Djegies Plastike.
Sipas Kontrollit të Lartë të Shtetit, në godinën e Djegies Plastike u evidentuan disa probleme. Në godinën Djegie Plastike, në të cilën ndodhet edhe Laboratori i Anatomi Patologjisë (objekt i marrëveshjes koncesionare i cili nuk i është dorëzuar koncesionarit për shkak të dëmtimeve të tërmetit) janë mbajtur dy akt konstatime përkatësisht në nëntor 2019, nga ku rezulton se dëmet e tërmetit vërehen kryesisht në trare, muret tërthore të objektit, plasaritje të suvasë dhe dëmtime të muraturës mbajtëse.
Sipas auditit rekomandohet ndalimi i kalimit dhe aktiviteti spitalor deri në riparimin e plotë të dëmtimeve dhe është cenuar integriteti strukturor, struktura është përgjigjur thuajse në fazën elastike.
QSUNT i ka kërkuar Ministrisë së Shëndetësisë udhëzime mbi hapat që duhet të ndërmarrë, nëse Ministria e Shëndetësisë duhet të vijojë me riaftësimin e godinës apo nëse planifikon ndërhyrje të tjera për të. Ministria e ka përfshirë këtë projekt në projektin e Bankës Botërore, për realizimin e projekt preventivit të zbatimit, duke i kërkuar institucionit të mos ndërmarrë asnjë veprim për rikonstruktimin e kësaj godine.
Amnesty International (e njohur zakonisht si Amnesty dhe AI) është një organizatë joqeveritare e përqendruar në të drejtat e njeriut me mbi 7 milion anëtarë dhe mbështetës në gjithë botën. Qëllimi i organizatës është “të bëjnë hulumtime dhe të gjenerojë veprime për të parandaluar dhe për t’i dhënë fund abuzimeve të rënda të të drejtave të njeriut, dhe të kërkojë drejtësi për ato të drejta që janë shkelur”
Shëndetësia është vendosur në qendër të shqetësimeve të raportit vjetor të Amnesty International për Shqipërinë, duke e identifikuar si një nga fushat ku të drejtat e njeriut po shkelen rëndë dhe sistematikisht. Në një vend ku kujdesi shëndetësor duhet të jetë prioritet kombëtar dhe themel i mirëqenies sociale, raporti ekspozon një realitet dramatik: pacientë me sëmundje të rënda që detyrohen të ndjekin trajtime me pagesë në klinika private, shpesh të administruara nga vetë mjekët e spitaleve shtetërore; mungesë infrastrukture, personeli dhe akses të barabartë në shërbime, sidomos në zonat rurale.
Përveç vëzhgimeve të Amnesty International, këto problematika janë dokumentuar edhe nga organizata shqiptare si shoqata Together for Life, e cila prej vitesh monitoron sistemin shëndetësor në vend.
Në rapoprtin “MONITORIMI I STRATEGJISË KOMBËTARE TË SHËNDETËSISË 2021-2030, ARRITJET DHE SFIDAT” publikuar nga TFL konstatohet se sistemi shëndetësor në Shipëri lëngon nga:
mungesa e financimit
keqpërdorimi i fondeve
mungesa e transparencës
“Nga viti 2020 deri në 2023, kujdesi parësor është përballur me një rënie të vazhdueshme të mbështetjes financiare, ku përqindja e buxhetit të alokuar për këtë sektor ka rënë nga 11.4% në 9.1% të buxhetit të shëndetësisë“, citon raporti.
Po ashtu raporti i shoqatës “Together for Life” “e konsideron shqetësues mungesën e informacionit, transparencën dhe llogaridhënien e institucioneve përgjegjëse në këtë sektor.
Në këtë kontekst, rikthimi i vëmendjes publike dhe institucionale tek shëndetësia nuk është thjesht kërkesë sociale — është urgjencë kombëtare.
Raporti përmbledh një panoramë të gjerë të shkeljeve që lidhen me të drejtën për shëndet, dhunën me bazë gjinore, trajtimin e të burgosurve, lirinë e shtypit, trajtimin e refugjatëve dhe diskriminimin ndaj grupeve të margjinalizuara.
Ky raport hedh dritë mbi këto çështje, duke u bazuar në raportime nga organizata si OKB-ja, Komiteti Evropian për Parandalimin e Torturës, Reporterët pa Kufij dhe të tjera, për të paraqitur një panoramë të paanshme dhe të thelluar mbi sfidat e të drejtave të njeriut në Shqipëri sot.
Disa pacientë që kishin nevojë për trajtim ndaj kancerit u transferuan nga mjekët nga Spitali Shtetëror “Nënë Tereza” në Tiranë drejt klinikave private me pagesë. Mjekët u pezulluan dhe hetimet janë në vazhdim. Komiteti i OKB-së për të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore shprehu shqetësime për mungesat në infrastrukturën shëndetësore, mungesën e personelit, mungesën e aksesit në shërbime të specializuara për shëndetin seksual dhe riprodhues si dhe shpërndarjen e pabarabartë të shërbimeve shëndetësore, veçanërisht në zonat rurale.
DHUNA SEKSUALE DHE ME BAZË GJINORE
Policia raportoi se, në gjashtë muajt e parë të vitit, 686 gra ishin subjekt i dhunës në familje, një rritje prej 30 rastesh krahasuar me vitin e kaluar. Një studim i publikuar në maj theksoi se mungesa e mbështetjes institucionale detyron viktimat e dhunës në familje të kthehen te abuzuesit e tyre. Komiteti i OKB-së për të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore theksoi se procedura për përfitimin e ndihmës juridike falas duhet të rishikohet për të siguruar akses më të mirë për viktimat e dhunës në familje.
TRAJTIM ÇNJERZOR, POSHTËRUES APO DENIGRUES
Në janar, Komiteti Evropian për Parandalimin e Torturës shprehu sërish shqetësime për kushtet e jetesës së pacientëve psikiatrikë . Në objektin e përkohshëm për pacientët psikiatrikë brenda Burgut të Lezhës, Komiteti shprehu shqetësime për mbipopullimin, mungesën e stafit mjekësor dhe mungesën e infrastrukturës. Nënkomiteti i OKB-së për Parandalimin e Torturës raportoi gjithashtu një numër të lartë të personave në paraburgim dhe mungesë të aksesit të mjaftueshëm në kujdes shëndetësor për personat e ndaluar.
LIRIA E SHPREHJES
Në maj, Indeksi Botëror për Lirinë e Shtypit 2024 nga Reporterët pa Kufij konstatoi se liria dhe pavarësia e medias në Shqipëri ishte e kërcënuar nga konfliktet e interesit mes botës së biznesit dhe asaj politike, një kuadër ligjor me mangësi dhe rregullim të njëanshëm. U konstatua se gazetarët vazhduan të përballen me intimidim si nga politikanët ashtu edhe nga krimi i organizuar.
TË DREJTAT E REFUGJATËVE DHE MIGRANTËVE
Në janar, Gjykata Kushtetuese i dha dritën jeshile Parlamentit për të ratifikuar një marrëveshje me Italinë në lidhje me ndërtimin e dy qendrave të paraburgimit në Shqipëri për të mbajtur azilkërkuesit e shpëtuar nga anijet shtetërore italiane, pavarësisht shqetësimeve për paraburgim arbitrar.
Azilkërkuesit e parë të ndaluar sipas marrëveshjes, nga Bangladeshi dhe Egjipti, u kthyen në Itali pas një vendimi tjetër të gjykatës italiane në tetor; kjo u dha atyre të drejtën që kërkesat e tyre për azil të përpunohen në Itali.
DISKRIMINIMI
Në prill, Komiteti CERD theksoi sfidat e vazhdueshme për komunitetet Rome dhe Egjiptiane, përfshirë vështirësitë në regjistrimin e lindjes dhe sigurimin e dokumenteve të identitetit, si dhe aksesin në shërbimet publike. Komiteti gjeti prova për ndarje de facto dhe diskriminim të fëmijëve romë dhe egjiptianë në disa shkolla.
Personat LGBTI
Në maj, një martesë simbolike mes personave të së njëjtës gjini në Tiranë shkaktoi polemika, ndonëse nuk ishte ligjërisht e njohur. Ajo nxiti reagime të ashpra nga e djathta politike dhe grupet fetare, duke çuar në rritjen e gjuhës së urrejtjes ndaj komunitetit LGBTI. Në korrik, Eksperti i Pavarur i OKB-së për mbrojtjen nga dhuna dhe diskriminimi për shkak të orientimit seksual dhe identitetit gjinor u bëri thirrje autoriteteve shqiptare të harmonizojnë ligjet dhe politikat me realitetet që përjeton komuniteti LGBTI, duke njohur stigmatizimin dhe diskriminimin që ata përjetojnë në arsim, kujdes shëndetësor, punësim dhe jetën e përditshme.
Në dhjetëvjeçarin e fundit Shqipëria ka adoptuar modelin e Partneritetit Publik Privat (PPP) në sektorin e shëndetësisë, me synimin e deklaruar për të modernizuar infrastrukturën mjekësore dhe përmirësuar cilësinë e shërbimeve. Megjithatë, përtej narrativës së përfitimeve dhe efiçencës, kontratat koncesionare të lidhura nga Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale (MSHMS) kanë shfaqur një sërë problematikash thelbësore në hartimin, tenderimin dhe zbatimin e tyre, probleme që aktualisht janë objekt hetimi nga autoritetet anti-korrupsion.
Katër kontratat PPP të lidhura nga MSHMS: kontrata për Kontrollin Mjekësor Bazë (Check-Up), Sterilizimin, Shërbimin e Laboratorëve dhe Hemodializën përfaqësojnë një kosto të parashikuar dhjetëvjeçare prej afro 42 miliardë lekësh, të gjitha të mbuluara nga buxheti i shtetit. Që nga viti 2015 kur është nëshkruar kontratat e parë, ajo e strerilizimit, e deri më sot, bie në sy se këto projekte janë jo vetëm ndër më rë kushtueshmet për buxhetin e shtetit në sektorin e shëndetësisë, por edhe ndër më të kontestuarat në vend, jo vetëm për kostot e larta dhe cilësinë e diskutueshme të shërbimeve, por edhe për mungesën ekstreme të transparencës si në fazën e përgatitjes së dokumentave të koncesionarieve, shpalljes së kompanive fituese dhe mënyrën e implementimit.
Analizat e pavarura dhe raportet institucionale kanë nxjerrë në pah se në të gjitha rastet vendimet janë marrë pa analizë të plotë të kostos dhe leverdishmërisë të koncesionit përkatës, janë zhvilluar me procedura të përshpejtuara dhe jashtë standardeve ligjore dhe kanë favorizuar operatorë të caktuar në kundërshtim me parimet e konkurrencës së ndershme.
Koncesioni i Check-Up, modeli i dështuar i partneritetit publik-privat
Koncesioni i parë i përgatitur, financuar dhe zbatuar në sektorin e shëndetësisë, ashtu siç është përmendur më sipër, është koncesioni për ofrimin e shërbimit të Kontrollit Mjekësor Bazë për grupmoshat 40–65 vjeç, i njohur gjerësisht si “Check-Up”. Ky projekt përfaqëson një nga rastet më domethënëse dhe shqetësuese të problematikës institucionale që ka shoqëruar PPP-të në sektorin e shëndetësisë në Shqipëri. Një analizë e thelluar e procesit të tij, nga faza e konceptimit deri në zbatimin e kontratës, evidenton një sërë shkeljesh dhe mangësish të theksuara.
Në analizën e ofuar në raportin “Menaxhimi dhe sfida e koncesioneve në shëndetësi”, përgatitur nga shoqatat Togethër for Life (TFL) më mbështetjen financiare të National Endowment for Democracy, vihet në dukje se në fazën e parë të hartimit të këtij projekti, u shënuan ndryshime të menjëhershme ligjore dhe u ndërmorën procedura administrative të përshpejtuara, të cilat jo vetëm që hapën rrugën për dhënien e koncesionit, por minuan thelbësisht integritetin e procesit të prokurimit publik. Komisioni i Dhënies së Koncesionit ishte kompozuar me pjesëmarrjen e joprofesionistëve, në shkelje të hapur të përcaktimeve ligjore dhe duke cenuar standardet institucionale të vendimmarrjes, duke lënë boshllëqe serioze në analizën teknike, ligjore dhe financiare të projektit.
Po gjatë kësaj procedure evidentohet se studimi i fizibilitetit u hartua në mënyrë të njëanshme, duke garantuar fitime të sigurta për operatorin privat dhe duke zhvendosur të gjithë riskun financiar dhe operacional mbi shtetin shqiptar. Studimi i fizibilitetit nuk përmbante një analizë të plotë krahasimore mes modelit PPP dhe prokurimit publik, siç e kërkon ligji, duke e lënë të paqartë leverdishmërinë reale të modelit të përzgjedhur.
Edhe në fazën e tenderimit u shfaqën probleme të theksuara ku fituesi i kontratës paraqiti jo vetëm ofertën më të lartë, por nuk dispononte të gjitha licencat e nevojshme dhe përmbushte më pak kritere krahasuar me operatorin e renditur të dytë, i cili kishte një ofertë më të ulët dhe kushte më të favorshme teknike. Kjo dëshmon për një proces të ndikuar dhe të paracaktuar, që e dëmtoi thellësisht konkurrencën e ndershme.
Problematikat kulmuan në fazën e zbatimit të kontratës. Auditimet e kryera kanë evidentuar kosto të pajustifikuara, pagesa për shërbime që nuk janë kryer dhe faturim të pajustifikuar të TVSH-së. Për më tepër, objektivat e vendosura në kontratë nuk janë arritur, ndërsa kostoja për njësi është rritur ndjeshëm, duke rënduar pa arsye buxhetin e shtetit dhe duke dëmtuar interesin publik.
SPAK dhe fillimi i llogaridhënies: një kthesë institucionale?
Tre nga katër koncesionet e MSHMS janë aktualisht nën hetim nga Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK). Në rastin e koncesionit për sterilizimin, procedimi penal është çuar në gjykatë dhe përfshin ish-Ministrin e Shëndetësisë Ilir Beqaj dhe zyrtarë të tjerë të lartë. Ndërkohë, hetimet paraprake janë ende në proces për koncesionet e Check-Up dhe laboratorëve.
Fakti që hetimet kanë marrë këtë intensitet pas kaq vitesh tregon një ndërgjegjësim në rritje institucional, por gjithashtu ngre pyetje serioze mbi efektivitetin e mekanizmave të mbikëqyrjes dhe kontrollit që duhet të ishin në funksion që në fazat e hershme të këtyre projekteve.
Koncesionet PPP në shëndetësi nuk janë të dëmshme për nga natyra; përkundrazi, nëse zbatohen siç duhet, ato mund të sjellin inovacion dhe eficiencë në ofrimin e shërbimeve publike. Por në realitetin shqiptar, ato janë përdorur shpesh si instrument për përfitime klienteliste, në dëm të interesit publik. Në vend që të garantojnë shërbime më të mira për qytetarët, shumë prej tyre janë shndërruar në burim abuzimi dhe pasigurie financiare për buxhetin e shtetit.
Në këtë kontekst, është e domosdoshme që reforma të mos mbeten në nivelin e deklaratave, por të përkthehen në rregulla të qarta, procedura të ndershme dhe përgjegjësi të vërteta. Vetëm kështu mund të rikthehet besimi i qytetarëve në sistemin e shëndetësisë dhe në përdorimin e drejtë të fondeve publike.
Koha për reagim
Në dritën e problematikave të theksuara që kanë karakterizuar dhënien dhe zbatimin e kontratave koncesionare në sektorin e shëndetësisë, është e domosdoshme që Shqipëria të ndërmarrë reforma të thella strukturore, me synimin për të rikthyer besimin e publikut, për të mbrojtur interesin qytetar dhe për të garantuar përdorimin e drejtë të fondeve publike. Megjithatë, institucionet vazhdojnë të jenë hermetike dhe të kufizuara në dhënien e informacionit se çfarë do të bëhet me shërbimin e check up dhe, konsecilohet e tjera pas përfundimit të kontratta dhjetëvjeçare. Edhe pse ende nuk dihet se cila do të jetë forma e ofrimit të shërbimeve që aktualisht ofrohen nga operatorë privatë falë marrëveshjes koncesionare me Ministrinë e Shëndetësisë, është mësuar tashmë se për koncesionin e check up dhe koncesionet e tjera qeveria ka parashikuar buxhet të dedikuar të paktën deri në vitin 2028 (sipas buxhetit afatmesëm të MSHMS 2026-2028).
Për të shmangur përsëritjen e praktikave të dëmshme, ekspertët kanë kërkuar rivendosjen e standardeve reale të analizës së fizibilitetit, në të cilën të vlerësohen në mënyrë objektive të gjitha opsionet e mundshme të prokurimit, përfshirë modelin tradicional publik. Këto analiza duhet të jenë jo vetëm teknike dhe financiare, por edhe sociale dhe institucionale, duke pasur në fokus ndikimin afatgjatë mbi sistemin shëndetësor.
Në të njëjtën kohë, komisionet e vlerësimit që ngrihen për të menaxhuar proceset e prokurimit duhet të përbëhen nga ekspertë të fushave të ndryshme – juristë, ekonomistë, teknikë – për të garantuar një vendimmarrje të balancuar dhe të bazuar në kompetencë. Kydo të ishte një hap i domosdoshëm për të shmangur përqendrimin e pushtetit teknik në duart e një grupi të kufizuar, siç ka ndodhur në rastin e koncesionit të Check-Up.
Një tjetër shtyllë thelbësore për t’u trajtuar mbetet transparenca. Çdo dokument që lidhet me koncesionin, që nga dokumentacioni i tenderit, kontratat dhe anekset e tyre, e deri te raportet vjetore të monitorimit, duhet të jenë të aksesueshme publikisht, si një standard i pandashëm i llogaridhënies dhe i respektimit të interesit qytetar.
Po aq e rëndësishme është përcaktimi i qartë i mënyrës së ndarjes së riskut ndërmjet sektorit publik dhe atij privat. Modelet e ardhshme të partneriteteve duhet të reflektojnë ndarjen reale dhe të drejtë të përgjegjësive, duke shmangur zhvendosjen e rreziqeve vetëm mbi buxhetin e shtetit.
Së fundmi, fuqizimi i rolit mbikëqyrës të institucioneve të pavarura, si Kontrolli i Lartë i Shtetit dhe Parlamenti, do të jetë thelbësor për të garantuar që kontratat PPP të mos shndërrohen më në mjete për përfitime të ngushta apo për keqmenaxhim të qëllimshëm.
Shpenzimet e shqiptarëve për shëndetin po rriten vit pas viti, si pasojë e plakjes së popullsisë dhe rritjes së barrës së sëmundjeve, por ritmet janë përshpejtuar dukshëm pas pandemisë Covid-19.
Rishikimi i llogarive kombëtare nga INSTAT referoi se në vitin 2023, familjet shqiptare harxhuan për shëndetin mbi 84 miliardë lekë, ose mbi 840 milionë euro. Kjo shifër e gjeneruar nga anketa e buxhetit të familjeve ishte 8% më e lartë se në vitin 2022 dhe 41% më e lartë se në vitin 2019 para pandemisë Covid- 19.
Barra e sëmundjeve kronike është rritur rreth 6% çdo vit pas pandemisë sipas të dhënave zyrtare, duke rritur nevojën për ekzaminime dhe trajnime të përhershme. Të dhëna të tjera tregojnë se pjesa më e madhe e shpenzimeve shkojnë për blerjen e medikamenteve.
Sipas të dhënave zyrtare, në vitin 2024 u importuan mbi 28,1 miliardë lekë produkte farmaceutike (280 milionë euro), teksa fondi i rimbursimit të medikamenteve me 2024 kishte një tavan prej 12 miliardë lekësh.
Siç shihet, shteti ka kompensuar 120 milionë euro nga 281 milionë euro që kanë harxhuar qytetarët shqiptarë për mjekime. Rreth 160 milionë euro për produkte farmaceutike janë paguar nga të ardhurat vetjake.
Fondi i rimbursimit të medikamenteve vitin e kaluar kishte një tavan prej 12 miliardë lekësh, rreth 120 milionë euro, një shumë mjaft e ulët në raport me shpenzimet e familjeve shqiptare për shëndetin me mbi 840 milionë euro më 2023.
Shqipëria si një vend me nivel të lartë të varfërisë në popullatë dhe me të ardhurat më të ulëta në Europë nuk mund të ketë akses në terapitë inovative. Zhvillimet demografike të Shqipërisë tregojnë për presion në rritje të shpenzimeve në shëndetësi.
Fondi Monetar Ndërkombëtar vlerësoi më herët këtë vit se Shqipëria i ka hapësirat fiskale për të rritur shpenzimet për shëndetësinë. Edhe Banka Botërore në vlerësimet e mëparshme ka kërkuar rritje të investimeve për kapitalin human, me më shumë investime ne arsim dhe shëndetësi.
Shqiptarët ishin më të shqetësuarit në Rajon për kostot e larta të shërbimeve shëndetësore sipas anketës së fundit të “Security Metër” të zhvilluar në 6 vendet e Rajonit nga Këshilli i Bashkëpunimit Rajonal.
Rezultatet treguan se 24% e shqiptarëve ishin shumë të shqetësuar pasi nuk ishin në gjendje të përballonin kostot financiare për kujdes mjekësor rutine dhe mjekim.
Ky shqetësim ishte i pranishëm në një përqindje më të ulët ndër qytetarët e Bosnjës 16%, Kosovës 9%, Maqedonisë së Veriut 16%, Malit të Zi 20% dhe Serbisë, 20%./ Monitor
Koncesionet në shëndetësi kanë qenë një nga temat më të diskutuara dhe më të debatuara në opinionin publik shqiptar gjatë dekadës së fundit. Çështja nuk është e re, por rkthehet në vëmendje përmes një raporti të fundit të publikuar nga shoqata Together for Life , “MENAXHIMI DHE SFIDA E KONCESIONEVE NË SHËNDETËSI”, i cili hedh dritë mbi mënyrën e dhënies dhe zbatimit të këtyre kontratave PPP.
E ftuar në emisionin “Box to Box” në Svan TV, Alma Lahe menaxhere pranë TFL duke ju referuar të dhënave të raportit shprehet se rasti i koncesioneve në shëndetësi përfaqëson një shembull shqetësues të mungesës së transparencës, shkeljeve ligjore dhe mosmbrojtjes së interesit publik.
Sipas Lahes në vend që të përmirësojnë sistemin shëndetësor, këto koncesione kanë krijuar një barrë financiare të pajustifikuar për buxhetin e shtetit, ndërsa qytetarët nuk kanë përfituar në masën që u premtua.
“Për koncensionet në Shëndetësi nuk jemi ne të parët që po flasim dhe vijmë nëpërmjet këtij raporti. Është folur që me koncesionin e parë në 2015 që ishte check-up (Kontrolli Shëndetësor Bazë) dhe me tre koncesionet e tjera. Madje tre nga koncesionet janë në SPAK në hetim. Përveç Hemodializës, e cila nuk është në hetime, tre të tjerat janë në proces hetimi, madje njëra prej tyre është çuar në gjykatë për gjykim që është “Sterilizimi” dhe një nga të akuzuarit është edhe vetë ish ministri i Shëndetësisë,” thotë Lahe.
Një nga problematikat më serioze që shoqëron procesin e dhënies së koncesioneve në shëndetësi është mungesa sistematike e dokumentacionit zyrtar. Edhe pse sipas ligjit për të Drejtën e Informimit referuar prokurimeve publike dhe kontratave koncesionare, institucionet përgjegjëse janë të detyruara të publikojnë dhe vënë në dispozicion çdo informacion që lidhet me procedurat, kontratat dhe vlerësimet financiare të koncesioneve, në praktikë ky detyrim është shpërfillur.
“E tëra e ka rrjedhojën nga fillimi. Pra mënyra e konceptimit të koncesioneve. Ne në fakt ofrojmë një analizë të thelluar të koncesionit të Check-up. Përpos se kanë kaluar dhjetë vite për këtë koncesion dhe pak më pak për koncesionet e tjera ende sot e kësaj dite është shumë vështirë të gjesh informacion. Ligji për të Drejtën e Informimit kur i referohet Prokurimeve Publike dhe Koncesioneve PPP e kanë detyrim ligjor që institucionet përgjegjëse t’i kenë të tëra të publikuara, të tërë dokumentacionin, ndërkohë edhe sot po të hysh të kërkosh nuk i gjen, dhe kjo ishte në fakt sfida më e madhe me të cilën u përballëm. Që nga ideimi i vetë kontratave, procedurat që janë ndjekur për dhënien me koncesion, kontrata në vetëvete dhe pastaj pjesa tjetër e zbatimit të koncesioneve.”
Një tjetër problem madhor që theksohet në raport është fakti se nuk ka një pasqyrë të dhënash sesi zbatimi i këtyre koncesioneve ka ndikuar në popullatë.
“Problematika që ne kemi konstatuar është vërtet shumë e rëndë dhe nëse do të kishim edhe më shumë dokumentacione, pra dhe me ato që kemi arritur të sigurojmë , pra eksperti ka arritur të sigurojë edhe nëpërmjet rrugëve zyrtare sepse sigurisht janë zyrtare të gjitha dokumentet, vihet re që çdo procedurë ligjore. Legjislacioni është ndryshuar në mënyrë të përshpejtuar dhe pavarësisht ndryshimeve ligjore, përsëri në ndjeken e tërë procedurave janë shkelur të tërë bazat ligjore, i tërë legjislacioni. Dhe ajo që bie shumë në sy është që kuur është konceptuar i referohem Check –Up tërë barra, tërë risku i është lënë institucioneve publike. Ndërkohë fitimi është kujdesur shumë edhe në nëshkrimin e kontratës edhe në dokumentet për aplikim për check-up-in është kujdesur shumë autoriteti kontraktor, që në fakt duhet të mbrojë buxhetin e shtetit , duhet të mbrojë paratë tona, është kujdesur që të mbrojë fitimet e koncensionarit. Pra nëse aty është parashikuar një numër, që në fillimet e herës qëkur është bërë analiza pse ishte i nevojshëm koncesioni është marrë një numër prej 900 mijë qytetarësh që i përkasin grupmoshës 40-65 vjeç, këtë referuar Check-up nga të dhënat e INSTAT. Ndërkohë nuk është bërë një analizë e plotë sesi e kanë këta qasjen, a kryhen analiza nga qytetarët me vullnetin e tyre, si është niveli i sëmundshëmrisë në këto grupmosha, pra nuk ka një analizë të tillë. Ndërkohë që është marrë në mënyrë apriori dhe është thënë 475 mijë qytetarë do të bëjnë analizat çdo vit.”
Intervista e plotë:
Mungesë vullneti për rishikim apo anulim
“Tavani dhe dyshemeja. Në çfarë kuptimi? Nëse është më i vogël numri i kontrolleve, ti do të paguash edhe për ato që nuk janë kryer. Dhe nëse është më i lartë buxheti i shtetit është i detyruar , qoftë edhe 1 më tepër ta paguajë (1537 lekë). Dhe ndërkohë buxheti është në humbje. Që në fillim kur është lidhur kontrata dhe përzgjedhja e këtij koncesionari pra kësaj oferte është në kundërshtim me ligjin, sepse kjo ishte oferta më e lartë. Dhe pa snjë justifikim për njësi, për një kontroll bazë, një person që kryen analizat diferenca me dy operatorëve të parit dhe të dytit, që ngelën konkurrentë deri në fund është tek 238 lekë të reja për një individ. Nëse këtë do ta shumëzojmë për 450 mijë në vit dhe për 10 vite kuptohet sesa është humbja e shtetit në fund të këtij koncesionari. Dhe kjo pastaj vazhdon, pavarësisht shkeljeve të konstatuara, jo vetëm shkrimeve investigative, jo vetëm subjekteve politike që janë edhe ato autorët e denoncimit në SPAK të dy prej koncesionarëve dhe institucionet publike nuk kanë marrë masa as sot e kësaj dite, qoftë për rishikimin e kontratave. Pra nuk kemi transparencë, a janë parë këto kontrata, a janë rishikuar, ose për anulimin e tyre. Pra ne vazhdojmë të paguajmë dhe akoma për fatin e keq dhe pa transparencë në buxhetin afatmesëm deri në 2027 është parashikuar që check-up të vazhdojë, pavarësisht se ai mbaron sepse kohëzgjatja është 10-vjeçare, shto dhe kohën e pezullimit që ka pasur në periudhën e COVID prej disa muajsh,” tregon Lahe.
Gjatë COVID kompania koncesionare refuzonte të kryente analiza me argumentin se ishte ezauruar fondi i analizave që duhej të kryheshin.
“Edhe vetë koncesionari edhe vetë shteti duhej ta vinin direkt në funksion, tërë asetet e krijuara për check-upin duhej të viheshin në funksion të problemtikës që lindi. Ndërkohë që kjo nuk ndodhi . Dhe ne në ato vite kemi paguar pothuajse dyfishin e analizave që janë kryer. Pra numri i personave që kanë kryer check up-ka qenë shumë më i ulët sesa ai i parashikuar. Ndërkohë që buxheti i shtetit ka vazhduar t’i japë fonde koncesionarit sikur të kishte kryer 475 mijë kontrolle në vit.”
Koncesionet që duhet të ishin një mjet për të përmirësuar cilësinë e shërbimeve, janë kthyer në simbol të keqpërdorimit të fondeve publike dhe mungesës së kontrollit institucional.
Pas një liste të gjatë ekzaminimesh të kryera në një klinikë private për vajzën e saj 10-vjeçare, Arsilda kërkon të blejë në farmaci medikamentet që i ka përshkruar mjeku. Me recetën në telefonin e saj, ajo i shpjegon farmacistes se i nevojitet një antibiotik dhe një suplement për të luftuar infeksionin e së bijës.
“Vajza trajtohet për streptokok, ka dhimbje kockash, dëmtim, deformim, për këtë duhet mbajtur nën kontroll të vazhdueshëm,” thotë nëna e tre fëmijëve.
Arsilda i tha BIRN se të gjitha ekzaminimet në privat, përfshirë edhe medikamentet i kushtuan rreth 30 mijë lekë [300 euro], por nuk kishte një zgjidhje tjetër.
“Për të ndjekur takimet në shtet për ne është e vështirë, duhet të lë punën, por kam edhe dy fëmijët e tjerë për të cilët duhet të kujdesem,” tha ajo, ndërsa theksoi se në çdo rast i është drejtuar sistemit privat shëndetësor për trajtimin e fëmijëve të saj.
Edhe pse Shqipëria ofron ligjërisht mbulim shëndetësor për fëmijët deri në 18 vjeç, mijëra prindër paguajnë nga xhepi i tyre kostot e trajtimeve mjekësore për shkak të burokracive në sistemin publik dhe protokolleve mjekësore në fuqi.
Gjithashtu, fëmijët kanë një qasje minimale në listën e barnave të rimbursueshme, pavarësisht se në të gjenden disa alternativa antibiotikësh dhe medikamentesh të tjera.
Të dhënat e siguruara nga BIRN nga Fondi i Sigurimit të Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor, FSDKSH, tregojnë se shteti shpenzon çdo vit mesatarisht 1 milion lekë për barna të rimbursueshme për të miturit – ose vetëm 7 për qind të fondit total të vënë në dispozicion.
Si rrjedhojë, vetëm 598 pacientë të mitur përfituan nga lista e barnave të rimbursueshme gjatë vitit 2024, ndërkohë që mijëra të tjerë mendohet se u janë drejtuar rrjetit privat të farmacive për të siguruar medikamentet.
Ekspertët e politikave shëndetësore e konsiderojnë të dështuar skemën e barnave të rimbursueshme për fëmijët dhe fajësojnë për këtë burokracinë e protokolleve mjekësore.
“Medikamentet, sidomos antibiotikët, në listën me rimbursim nuk i ndihmojnë prindërit sepse nuk janë të aksesueshëm përmes recetës së dhënë nga mjeku i familjes,” tha Gazmend Koduzi, profesor i menaxhimit shëndetësor dhe aktualisht kandidat për deputet i Koalicionit Euroatlantik.
“Konsumi i 598 recetave për antibiotikë me rimbursim, tregon një ngërç të madh në protokollin e marrjes së tyre,” shtoi Koduzi.
Rruga e gjatë drejt rimbursimit
Sipas legjislacionit shqiptar, fëmijët gëzojnë standardet më të larta të mundshme të shëndetit, trajtimit dhe rehabilitimit. Buxheti i shtetit financon mbulimin shëndetësor për fëmijët e moshës nën 18 vjeç.
Fëmijët përjashtohen gjithashtu nga pagesat e drejtpërdrejta për shërbimet shëndetësore, që janë pjesë e barnave të rimbursueshme, e paketave të shërbimeve të kujdesit shëndetësor parësor apo kujdesit spitalor.
Ndonëse në listën e barnave të rimbursueshme gjenden një sërë antibiotikësh dhe medikamentesh të tjera për fëmijë, aksesi i prindërve në to është thuajse inekzistent.
“Numri i recetave me rimbursim për antibiotikë për fëmijët është i papërfillshëm për disa arsye,” shpjegon Dëfrim Goma, kreu i Urdhrit të Farmacistëve të Shqipërisë. “Në rast se prindërit dëshirojnë t’i marrin antibiotikët me recetë me rimbursim, duhet të kalojnë disa hallka, që krijojnë vonesa në fillimin e terapisë,” shtoi ai.
Në Shqipëri, mjeku i familjes dhe mjeku pediatër janë reaguesit e parë në rastet e sëmundjeve, por ata nuk kanë të drejtë që të lëshojnë receta me rimbursim. Këtë të drejtë e kanë mjekët specialistë, por nevojitet gjithashtu që diagnoza të vërtetohet me analiza shtesë.
Goma shpjegoi për BIRN se për të siguruar antibiotikët me rimbursim, recetat duhet të përshkruhen sipas protokollit të Fondit dhe të shoqërohen me analiza shtesë si antibiograma – kjo vetëm për të marrë alternativën e parë, e cila në perceptimin popullor dyshohet për cilësinë dhe efikasitetin.
Përballë merakut dhe burokracive, mjekja pediatre, Sonila Brati thotë se prindërit zgjedhin rrugën e shkurtër.
“Patjetër që ka prindë që shkojnë në privat. Në përgjithësi, nuk është se mendohen shumë kur bëhet fjalë për fëmijën, mjafton të mbarojnë punë brenda ditës, situata të mos komplikohet dhe fëmija të mos përkeqësohet,” tha ajo.
Brati shtoi më tej se nuk para ndodh që prindërit të kërkojnë recetë me rimbursim për fëmijët e tyre, pasi përgjithësisht zgjedhin alternativat më të mira të barnave për fëmijët e tyre.
“Pjesa më e madhe R-treshave (recetas e dorës) që ne japim, pacientët i marrin vetë. Nuk ndodh tek ne që prindërit ta kërkojën me insistim e dua me rimbursim medikamentin. Nuk ndodh. Te ne e marrin recetën dhe e kzekutojnë vetë,” shtoi Brati.
Në pesë vitet e fundit, një mjek i familjes i tha BIRN se kishte shënuar vetëm dy raste në recetë medikamente të rimbursueshme për familje në vështirësi të mëdha ekonomike, por ishte përballur me gjobë dhe masë paralajmëruese. Ai e cilësoi të padrejtë dhe joefikas sistemin e ngritur për fëmijët, i cili avantazhon alternativën e parë dhe vetëm pas një serie analizash, shkon te alternativa e dytë e rimbursueshme.
“Që nga ajo kohë kanë kaluar rreth 5 vite dhe unë nuk shënoj më medikamente të tilla,” tha mjeku, i cili foli me BIRN në kushtet e anonimatit nga frika e një penalizimi në punë.
“Është një rrugë e gjatë, që rëndon dhe zgjat kohën e të qënit sëmurë të fëmijës. Ka raste që ua kam blerë unë medikamentet pacientëve që i shoh në vështirësi të mëdha”, shprehet mjeku i sitemit parësor.
Mungesat në treg
Medikamente mjekesore ne nje farmaci
Në periudhën dhjetor-janar, shërbimi i Pediatrisë në qendrën spitalore universitare “Nënë Tereza” në Tiranë është i tejmbushur. Shefja e shërbimit, Numila Kuneshka thotë se gjatë kësaj periudhe virozash, në urgjencë paraqiteshin deri në 400 fëmijë në ditë me teperaturë të lartë, probleme pulmonare apo problemet gastrointensinale.
Kuneshka thotë gjithashtu se flukset e larta vijnë për shkak se prindërit paraqiten direkt në urgjencë, duke mos u paraqitur në poliklinika për konsultë me mjekun e familjes apo mjekun pediatër.
“Pothuajse të gjithë këta fëmijë me përjashtime të pakta vijnë direkt nga shtëpia në urgjencën e pediatrisë, duke e anashkaluar sistemin e referimit në ambulancat apo poliklinikat e lagjeve të tyre,” tha ajo. “Vetëm 3-4 mund të jenë ata që vijnë me sistem referimi nga poliklinikat e lagjeve, pjesa tjetër vjen direkt në urgjencën e pediatrisë,” shtoi më tej ajo.
Mjekja pediatre, Sonila Brati thotë se kur bëhet fjalë për fëmijët, nuk ka radhë dhe nuk lihen në pritje për ekzaminimin që kanë nevojë, edhe në rastet kur nuk shkojnë me sistem referimi.
“Ne i dërgojmë fëmijët në QSUT si raste urgjente. Nëse planifikojmë bëhet jo më shumë se një ditë. Në rast se i dërgojmë te specialisti brenda ditës, nuk i kthejnë mbrapsht. Nëse është rast temperature ose me dhimbje të forta veshi mbaron ekzaminimin brenda ditës,” theksoi ajo.
Sipas farmacistëve me të cilët foli BIRN, në listën e barnave të rimbursueshme ka antibiotikë, shurupë dhe tableta që mund t’u vinin shumë mirë në ndihmë prindërve për të kaluar ngarkesat virale, por aksesi i tyre është në nivele minimale. Në anën tjetër, prindërit përballen edhe me mungesa të shumta të barnave në rrjetin e hapur të farmacive.
“Në listën e barnave të rimbursueshme ka antibiotikë, shurupë dhe tableta që mund t’u vijnë në ndihmë prindërve për shkak të kostove të tyre, duke qënë se shumica e tyre rimbursohen plotësisht,” tha një farmaciste me përvojë 15 vjeçare në Tiranë. Gjithsesi, ajo shtoi se në farmacinë e saj vijnë deri në 5 receta të tilla në muaj – një shifër e papërfillshme kjo krahasuar me recetat që paguhen nga xhepi i prindërve.
Dëfrim Goma nga Urdhri i Farmacistit thotë se një tjetër problem është mungesa e shpeshtë e barnave për moshat pediatrike në treg, kryesisht barna të sistemit respirator.
“Për barnat pediatrike ekziston problemi i mungesave të herëpashershme, gjë që detyron prindërit që t’i sigurojnë ato jashtë vendit ose në farmaci të veçanta që i fusin ato në mënyrë të paligjshme, gjë që krijon një problem të madh që ka të bëjë me sigurinë dhe efikasitetin,” theksoi Goma.
Koduzi shpreh rezervat e tij për medikamentet që ndodhen në lustën e barnave dhe propozon që rimbursimi të bëhet në bazë të diagnozës.
“Përzgjedhja e medikamenteve në listën me rimbursim është klienteliste dhe abuzive, pavarësisht se në letër ka një procedurë të caktuar,” tha Koduzi për BIRN.
Ai theksoi gjithashtu se pas së ashtuquajturës reformë të barnave në vitin 2014, nevojitej një ndërhyrje për të garantuar origjinën e tyre të sigurtë.
“…I trajtuan ato [medikamentet] si rroba, jo si produkt që duhet të jetë efikas dhe sigurtë për patologjinë që merret,” përfundoi Koduzi./ BIRN
Nga premtimi për cilësi, në barrë për buxhetin publik
Në vitin 2015, Ministria e Shëndetësisë ndërmori një nga projektet më ambicioze të Partneritetit Publik Privat (PPP) në sistemin shëndetësor: ofrimin e një shërbimi të integruar për setet kirurgjikale të personalizuara, pajisjet mjekësore sterile njëpërdorimëshe, dezinfektimin e sallave kirurgjikale dhe trajtimin e mbetjeve biologjike. Kontrata u nënshkrua me kompaninë “SaniService sh.p.k.” për një periudhë 10-vjeçare, duke hyrë në fuqi në dhjetor të po atij viti.
Objektivi i këtij koncesioni ishte përmirësimi i cilësisë dhe sigurisë së shërbimeve kirurgjikale në spitalet publike në të gjithë vendin. Por me kalimin e viteve, ky projekt u kthye nga një premtim modernizimi në një shembull flagrant të sfidave që shoqërojnë kontratat koncesionare në Shqipëri.
Ndërsa ideja e financimit “pay-per-use”, ku shteti paguan për çdo përdorim të shërbimit, synonte të sillte eficiencë dhe kontroll të kostove, realiteti rezultoi krejt ndryshe. Nga viti 2017 deri në 2021, pagesat ndaj kompanisë kapën shifrën e 7.88 miliardë lekëve, ndërsa në total, buxheti parashikon të paguajë deri në fund të kontratës rreth 16.5 miliardë lekë.
Në mënyrë të befasishme, vetëm për vitin 2018, shpenzimet tejkaluan ndjeshëm parashikimet fillestare: nga 1.26 miliardë lekë të planifikuara, u faturuan rreth 2.08 miliardë lekë. Një rritje e tillë nuk u shoqërua me asnjë analizë të thelluar apo ndërhyrje për të mbajtur kostot nën kontroll.
Për më tepër, strukturat përgjegjëse nuk kishin parashikuar mekanizma për monitorim dhe kontroll të zbatimit të kontratës në terren. Në auditimet e kryera nga Kontrolli i Lartë i Shtetit (KLSH), evidentohet se mungon një njësi funksionale për kontrollin fizik të këtij shërbimi, një neglizhencë serioze për një kontratë që rëndon ndjeshëm mbi financat publike.
Standarde jo të barabarta, sete të papërshtatshme
Problemet e koncesionit të sterilizimit nuk kufizohen vetëm në tejkalimet buxhetore dhe mungesën e monitorimit institucional. Një ndër çështjet më shqetësuese që kanë dalë nga auditimet e Kontrollit të Lartë të Shtetit (KLSH) ka të bëjë me mungesën e standardizimit dhe koherencës në ofrimin e seteve kirurgjikale.
Të dhënat e vitit 2022 tregojnë një praktikë të paqartë dhe të pasistemuar në shpërndarjen e seteve kirurgjikale në spitale të ndryshme. Për të njëjtën ndërhyrje kirurgjikale, pra për të njëjtin lloj operacioni me të njëjtat kërkesa klinike, janë përdorur sete të ndryshme instrumentesh. Kjo jo vetëm që cenon standardet klinike dhe sigurinë e pacientit, por krijon edhe një konfuzion të madh në logjistikën e ofrimit të shërbimit dhe në menaxhimin e kostove.
Në praktikë, mungesa e një protokolli të unifikuar për përcaktimin e përmbajtjes së seteve të personalizuara sjell pasoja të shumta. Nga njëra anë, stafi kirurgjikal nuk ka garanci për pajisje të njëjta dhe të përshtatshme nga një ndërhyrje në tjetrën. Kjo mund të ndikojë drejtpërdrejt në kohëzgjatjen e ndërhyrjes, në përgatitjen para operacionit dhe potencialisht në sigurinë intra-operatore të pacientit. Nga ana tjetër, për operatorin koncesionar, kjo lejon hapësirë për interpretim subjektiv të kompleksitetit të ndërhyrjes, dhe për rrjedhojë, për faturim të lartë të seteve “më komplekse”, pa një justifikim të qartë mjekësor.
Raporti i KLSH-së evidenton se ka pasur një rritje jo proporcionale të përdorimit të seteve të kompleksitetit të lartë, që përkthehet në një rritje artificiale të çmimeve të shërbimit, duke nxitur përdorimin e seteve më të shtrenjta edhe në ndërhyrje që nuk e kërkojnë këtë nivel kompleksiteti. Edhe kategoritë e seteve me kompleksitet të ulët janë rritur me 16%, ndërsa ato me kompleksitet të mesëm me 3%, duke dëshmuar për një mungesë të një matrice të qartë për kategorizimin e ndërhyrjeve dhe për përcaktimin transparent të çmimeve për secilën kategori.
Për më tepër, në auditimin e kryer në spitale universitare, rajonale dhe bashkiake është konstatuar se për të njëjtën diagnozë kirurgjikale janë përdorur deri në 3–4 lloje të ndryshme setesh, gjë që cenon rëndë parimin e barazisë së aksesit në shërbim për qytetarët në zona të ndryshme të vendit. Një pacient në Tiranë mund të ketë marrë një set më të kompletuar ose më të shtrenjtë, ndërsa një pacient në një spital rajonal mund të ketë përfituar një set më të thjeshtë për të njëjtën ndërhyrje, duke krijuar kështu një ndarje të pabarabartë të cilësisë së kujdesit.
Kjo mungesë uniformiteti ngre dyshime serioze edhe për mungesën e mbikëqyrjes teknike dhe klinike nga ana e autoriteteve shtetërore, të cilat duhet të ishin garantues të zbatimit të protokolleve dhe kontrollit të cilësisë së pajisjeve kirurgjikale në të gjithë rrjetin spitalor.
Në fund, kjo situatë nuk është thjesht një problem i teknikave administrative apo buxhetore – por një çështje e rëndë sistemike që cenon besimin publik, krijon shpenzime të pajustifikuara për taksapaguesit dhe ekspozon pacientët ndaj rrezikut të një kujdesi jo uniform dhe potencialisht të pasigurt.
Përballë kësaj panorame, nevoja për një rishikim të thelluar të strukturës së kontratës, protokolleve të seteve kirurgjikale dhe transparencës në faturim është urgjente dhe thelbësore për të rikthyer standardet në vendin që u takon në sistemin shëndetësor publik.
Reagimi institucional dhe hetimet për abuzime
Në vitin 2018, KLSH i kërkoi Ministrisë së Financave dhe Ministrisë së Shëndetësisë të rishikonin strukturën e çmimeve dhe paketave që ofronte koncesionari. U rekomandua që të përjashtoheshin nga përfshirja në kosto elementë që mbulohen tashmë nga spitalet, siç janë energjia apo uji. Po ashtu, KLSH rekomandoi riformatimin e grupeve të kompleksitetit dhe përshtatjen e seteve sipas diagnozës dhe tipit të ndërhyrjes. Por deri më sot nuk ka prova të qarta që këto rekomandime janë zbatuar.
Koncesioni i sterilizimit nuk ka mbetur jashtë radarit të Prokurorisë së Posaçme (SPAK). Që nga viti 2020 janë në zhvillim hetime që përfshijnë ish-zyrtarë të nivelit të lartë në Ministrinë e Shëndetësisë, përfshirë ish-ministrin Ilir Beqaj, ish-zv/ministrin Klodian Rrjepaj dhe përfaqësues të kompanisë “SaniService”. Akuza të rënda si shpërdorim detyre dhe shkelje të barazisë në tendera janë bërë publike, duke i dhënë një tjetër dimension kritik këtij projekti.
Rasti i koncesionit të sterilizimit është një ndër ilustrimet më të qarta të mënyrës se si mungesa e analizës së kostove reale, mungesa e monitorimit dhe ndarja jo e balancuar e riskut mund të kthejnë një projekt me qëllim pozitiv në një barrë financiare për buxhetin publik dhe një burim pasigurie për sistemin shëndetësor.
Kjo përvojë tregon se çdo projekt i ngjashëm duhet të përfshijë më shumë transparencë, ekspertizë të pavarur në analizën e kostove dhe përfitimeve, si dhe mekanizma efektivë të kontrollit. Pa këto elementë thelbësorë, PPP-të në shëndetësi rrezikojnë të dështojnë, jo vetëm në misionin e tyre për të rritur cilësinë e kujdesit shëndetësor, por edhe në ruajtjen e besimit të publikut në mënyrën se si menaxhohen fondet publike.
Për Gjykatën e Posaçme ish-ministri i Shëndetësisë Ilir Beqaj dhe ish-zëvendësi i tij Klodian Rjepaj frynë kostot e shërbimit të sterilizimit në masën e 56.4% me qëllim përvetësimin dhe vjedhjen e fondeve të Ministrisë së Shëndetësisë.
Në vendimin e gjyqtares së seancës paraprake, analizohet çdo pikë e kontratës së lidhur në vitin 2015 mes Ministrisë dhe koncensionarit, ku konkludohet se kontrata është negociuar në favor të kompanisë fituese.
“Shkeljet në detyrë të bëra nga z. Beqaj dhe z. Rjepaj janë të rënda dhe me qëllim të vetëm dhënien e koncesionit operatorëve ekonomikë Italian dhe shtetasit shqiptar, z.Ilir Rrapaj. Kanë qenë të paracaktuara projekti koncesionar; vetë dhënia e projektit me koncesion, kohëzgjatja e tij, vlera e kontratës dhe të gjitha veprimet e bëra nga z. Beqaj dhe z. Rjepaj kanë qenë për të veshur me formë ligjore këto veprime të paracaktuara, por që në përmbajtje kanë bërë të mundur përvetësimin e fondeve shtetërore”, thotë GJKKO.
Gjykata, shton se me firmën e ish-ministrit, shteti është detyruar të jetë palë e një kontrate nga e cila nuk fiton asgjë.
“Për të finalizuar këtë qëllim tyren, ata kanë bërë shkelje të shumta në këtë procedurë dhe kanë detyruar shtetin shqiptar të jetë pale në një kontratë koncesionare dhjetëvjeçare me një dëm të konsiderueshëm, pa zgjidhur çështjen e sterilizimit për gjithë vendin dhe shërbimet shtesë të ofruara, ndërkohë që kjo kontratë përfundon në fund të këtij viti dhe shteti do të përfitojë nga kjo kontratë, ato për të cilat vetë ka paguar nga fondet shtetërore. Përsa përfitohet, z. Beqaj ka pasur dijeni për gjithçka dhe ka qenë aktiv gjithë kohës, me qëllim konkludimin e planit të paramenduar për dhënien e shërbimit të sterilizimit dhe shërbimeve të tjera, operatorëve të paracaktuar, me vlerë të paracaktuar, e ky ka qenë edhe shkaku pse ai ka bërë shumë shkelje gjatë ushtrimit të detyrës së tij”, thotë GJKKO.
Bashkë me biznesmenin që fitoi koncensionin, Ilir Rrapaj, ata konsiderohen si pjesë e një grupi kriminal.
“Ndërkohë që, lidhur me mënyrën e bashkëpunimit në këtë rast, vlerësoj se nuk jemi para bashkëpunimit të thjeshtë, kjo për z. Beqaj, z. Rjepaj e z. Rrapaj. Bashkëpunimi i tyre është i shtrirë në kohë, i paracaktuar dhe paramenduar shumë mirë, e çdo veprim i kryer ka qenë me qëllim finalizimin e kontratës koncesionare, sipas interesave të këtyre subjekteve. Secili prej këtyre shtetasve ka pasur një rol kyç në këtë bashkëpunim dhe veprimet e gjithësecilit prej tyre kanë qenë në funksionin të arritjes së një qëllimi të vetëm, krijimi i një procedure për përvetësimin e fondeve shtetërore. Bashkëpunimi mes këtyre shtetasve ka qenë i posaçëm, në kuadër të grupit të strukturuar kriminal”, thotë GJKKO.
Për ish-zyrtarët e tjerë të komisionit të koncensionit, Gjykata thotë se është provuar që ata ishin nën drejtimin e ish-zëvendësministrit dhe nuk kanë marrë pjesë sipas detyrimeve ligjore ne procedurat koncensionare, por thjesht kanë hedhur firmën.
Qindra pacientë të diagnostikuar me sklerozë multiple në Shqipëri kanë pasur trajtim të munguar ose të vonuar me medikamente, duke rrezikuar shëndetin dhe cilësinë e jetesës.
Etleva* ishte vetëm 20 vjeç kur u diagnostikua me një sëmundje autoimunitare të pashërueshme të quajtur Skleroza Multiple. Në vitin 2001, kur ishte studente në Itali, ajo përfundoi në spital për shkak të dhimbjeve të forta të kokës, mpirjes në njërën anë të trupit dhe disa episodeve të humbjes së ekuilibrit.
Lajmi që mori nga mjekët ishte tronditës.
“M’u errësuan sytë, u mbylla në vete dhe m’u desh shumë kohë që të mësohesha me këtë sëmundje, e cila më shfaqej herë pas here,” kujton Etleva, sot 44 vjeç.
Perpecitë e Etlevës me sëmundjen u rënduan pas kthimit në atdhe, ku ajo u mjekua për disa vite me Interferon – medikamenti i vetëm në atë kohë në dispozicion të pacientëve me sklerozë të shumëfishtë në Shqipëri. Por Interferoni e humbi efektin në trupin e saj dhe medikamente të tjera nuk kishte.
Etleva i tha BIRN se qëndroi shumë vite pa mjekim, përpara se mjekët t’i jepnin një medikament të ri në vitin 2021, i cili i shkaktoi probleme në mëlçi.
“Që nga ajo kohë nuk marrë mjekime të tjera, nuk më rekomandojnë, pasi mjekët thonë që jam mirë,” tha Etleva për BIRN. “Në fakt jam mbyllur në shtëpi pasi nuk mund të lëviz, kam humbje të ekuilibrit dhe lodhem shpejt,” shtoi pacientja e shqetësuar.
Skleroza e shumëfishtë është një sëmundje kronike autoimunitare që godet sistemin nervor, duke rrezikuar dobësim të muskujve, probleme me shikimin, humbje të ekuilibrit e deri në invaliditet. Sëmundja diagnostikohet kryesisht mes moshës 20-40 vjeç, por në raste të rralla edhe në mosha minorene.
Për sistemin shëndetësor shqiptar, skleroza multiple ka një prevalencë të ulët dhe nuk konsiderohet një problem. Por qindra pacientë të diagnostikuar në Shqipëri jetojnë me dramën e trajtimeve të mohuara ose të vonuara, të cilat rrezikojnë shëndetin dhe cilësinë e tyre të jetesës.
Sipas Tanush Çaushit, president i fondacionit “Pema e Jetës” për pacientët me sklerozë multiple, mungesa e medikamenteve dhe e protokollit të trajtimit ndër vite ka sjellë përkeqësim të shëndetit për shumë persona që vuajnë nga kjo sëmundje në Shqipëri.
Çaushi shprehu gjithashtu shqetësimin se sistemi shëndetësor arrin të trajtojë vetëm 10% të pacientëve, ndërkohë që shërbimet e domosdoshme të fizioterapisë dhe trajtimet psikologjike nuk mbulohen ende nga shteti.
“Shumë të sëmurë janë detyruar të ikin jashtë vendit për trajtim, pasi në Shqipëri nuk kanë mundur ta marrin atë,” tha ai për BIRN.
Ministria e Shëndetësisë pretendoi përmes një përgjigje me shkrim se ndiqte protokollet ndërkombëtare për diagnostikimin dhe trajtimin e pacientëve me sklerozë multiple, ndërsa kishte përfshirë në listën e barnave të rimbursueshme disa medikamente inovatore për trajtimin e sëmundjes.
“Konsultat, diagnostikimi dhe trajtimi me barna përcaktohet nga një ekip prej 6 mjekësh, tre senior dhe tre rezidentë. Komisioni me 3 mjekë pranë shërbimit universitar të Neurologjisë në QSUNT vlerëson ecurinë e pacientit në dinamikë në lidhje dhe me trajtimin me barna të rimbursueshme dhe spitalore,” tha Ministria e Shëndetësisë.
Sëmundje e paparashikueshme
Zbulimi dhe trajtimi i sklerozës së shumëfishtë ka qenë një sfidë e vazhdueshme për shkencëtarët dhe neurologët që prej fillimit të shekullit 19. Qindra terapi u testuan në mënyrë të pasuksesshme te personat e prekur në botë, përpara se pacientët me episode të përsëritura të trajtoheshin me kortizon në fillim të viteve 1950.
Në Shqipëri, mjekimi i parë për trajtimin e pasojave të sëmundjes u fut në vitin 2000 dhe për gati dy dekada mbeti i pandryshuar, pavarësisht përparimit të shkencës dhe miratimit të medikamenteve të reja.
Vendit i mungon gjithashtu një regjistër kombëtar i pacientëve me sklerozë multiple, çka e bën numrin e tyre të paqartë. Ministria e Shëndetësisë nuk vuri në dispozicion të BIRN numrin total të pacientëve, por vetëm të dhënat e vitit 2024, sipas së cilës janë ndjekur gjithsej 210 raste.
Ndërkohë, fondacioni “Pema e Jetës” numëron rreth 2 mijë pacientë në të gjithë vendin, duke u bazuar te studimet e veta.
Në Shërbimin e Neurologjisë në Qendrën Spitalore Universitare “Nënë Tereza”, mjekja Jera Kruja, njëherazi shefe e shërbimit, merret prej 45 vitesh me trajtimin e sklerozës multiple, të cilën ajo e quan një sëmundje të paparashikueshme.
“Është sëmundje autoimune, ka shumë të panjohura. Pra, ti mund t’ja bësh të gjitha dhe sëmundja mund të shkojë keq. Dhe një tjetër që s’ka bërë asgjë, shkon mirë,” shpjegon ajo.
Sipas Krujës, numri i pacientëve në rang vendi nuk është shumë i lartë dhe ajo beson se sëmundja është e mbuluar mirë në krahasim me sëmundje të tjera më të shpeshta si epilepsia apo parkinsoni. Kruja tha gjithashtu se mbulimi me medikamente është përmirësuar ndjeshëm që nga viti 2000, kur mjekimi i parë për sklerozën multiple mbërriti në Shqipëri.
“Mjekimin e parë për këtë sëmundje e kemi që në vitin 2000, që ka qenë vetëm pak vite pasi u fut në Europë. Pastaj futëm disa medikamente dhe ngelëm disa vite me ato, ndërkohë që shkenca përparoi dhe nxori mjekime të reja,” kujton Kruja, e cila thekson se situata ka ndryshuar gjatë viteve të fundit.
Në dy vitet e fundit, sipas saj, shteti rimburson 100% shtatë alternativa për trajtimin e Sklerozës Multiple nga 14 të tilla që qarkullojnë në Europë, përfshirë edhe katër barna inovatore si Ocrevus, Mavenclad, Glatiramer Acetate dhe Cesimta.
Por Tanush Çaushi nga fondacioni “Pema e Jetës” i tha BIRN se vetëm një numër i kufizuar pacientësh po trajtohen me medikamentet e reja.
“Numri i të trajtuarve me sklerozë multiple në vendin tonë është mbi 160 pacientë, ndërkohë që numri i të prekurve rezulton të jetë më i lartë. Sipas statistikave të QSUT janë rreth 1000 pacientë, ndërkohë që sipas studimeve tona rezultojnë rreth 2000 pacientë,” tha ai.
Çaushi, 42 vjeç, u diagnostikua me sklerozë multiple në vitin 2015 dhe thotë se sëmundja ka avancuar në një kohë të shpejtë, aq sa tani ai mundet të ecë me ndihmën e një walker-i. Ai fajëson protokollin e mjekimit për avancimin e sëmundjes.
“Për katër vite jam trajtuar me Interferon, prandaj jam përkeqësuar kaq shumë. Kam kërkuar medikament tjetër, por më kanë thënë nga spitali: nuk kemi medikament tjetër,” thotë Çaushi.
“Kur e mora vesh që kishte medikamente të tjera, ishte tepër vonë për mua. Dëmi ishte bërë,” shtoi ai.
Gjatë dy viteve të fundit, Çaushi po trajtohet me Ocrevus, të cilin e merr dy herë në vit në kushte spitalore me injeksion. Por ai druhet se do t’i ndërpritet mjekimi.
“Kohët e fundit po më thonë që trajtimi me këtë medikament vetëm për dy vite bëhet, ndërkohë që jashtë vendit, nëse është funskional për pacientin, medikamenti merret me vite, edhe 10 vjet,” tha ai.
Pacientët nuk kanë akses në medikamente
Medikamentet e trajtimit të sklerozës multiple janë tejet të kushtueshme me çmime që variojnë nga 2 mijë deri në dhjetra mijëra euro për njësi. Sipas Ministrisë së Shëndetësisë, barnat e rimbursueshme për këtë kategori pacientësh kanë kushtuar 394 milionë lekë [3.9 milionë euro] për vitet 2022-2024.
Vetëm bari Ocrevus/ Ocrelizumab i ka kushtuar 64 milionë lekë QSUT-së gjatë një procedure prokurimi për vitet 2022-2024. Gjithsesi, këtë medikament e kanë përfituar vetëm një numër i kufizuar prej gati 20 pacientësh në këtë periudhë.
Pacientët e tjerë me të cilët BIRN foli ankohen për mungesën e medikamenteve dhe ndërprerjen e shpeshtë të tyre, ndërkohë që luftojnë çdo ditë me këtë sëmundje të vështirë.
Vera Bungu, një 47 vjeçare nga Vora ka mbetur prej vitesh në shtrat, pasi nuk i lëviz dot gjymtyrët e deformuar. Ajo është diagnostikuar 14 vite më parë, por ka marrë trajtim me medikamente vetëm para katër vitesh.
“Nuk lëviz dot as duart, as këmbët, nuk qëndroj dot as në karrocë. Edhe për t’u ushqyer, më ushqen kunata, pasi nuk kam njeri tjetër,” thotë Vera.
Aktualisht, ajo po trajtohet me Vitaminë C, Lioresal, medikament për qetësimin e muskujve, dhe një qetësues për ankthin. Ajo ankohet se nuk ka pasur akses në medikamentet e tjera që trajtojnë simptomat e Sklerozës Multiple.
“Nga spitali, më kanë thënë se nuk ka medikamente për Sklerozën Multiple, ndërsa mjeku i familjes më ka thënë ka, por nuk e jep spitali. Mendova të hyjmë dhe në borxhe për ta blerë, por ishte rreth 35 mijë euro një flakon dhe nuk e përballoj dot,” tha ajo.
Edhe Albana, një 48 vjeçare nga Lezha ka një përvojë të ngjashme. E diagnostikuar para 6 vitesh me sklerozën e shumëfishtë, ajo është trajtuar me Interferon vetëm për 1 vit e gjysmë.
“Pastaj nuk ma dhanë më, shko në qytetin tënd më thanë. U bëra mirë, por kisha vështirësi. M’u rikthye sërish, nuk lëviz më, kam ngelur në krevat,” ankohet Albana, e cila shtoi se mjekët në Lezhë i kanë thënë që mjekimi mund të jepet vetëm nga Tirana.
Blerina*, vajza e një pacienti të diagnostikuar dy vjet më parë me sklerozë multiple thotë se nuk arritën të sigurojnë asnjë medikament në Shqipëri pavarësisht përpjekjeve, duke u detyruar që të zhvendoseshin drejt Italisë për kurimin e të atit.
“Në spital më thanë: është moshë e madhe babai, le të rrijë kështu njëherë për njëherë. Duke parë gjendjen që po përkeqësohej, frika për një relaps të mundshëm po rritej dita ditës,” kujton ajo.
Pasi siguroi një kartë shëndeti në Itali, Blerina thotë se babai i saj iu nënshtrua ekzaminimeve atje dhe më pas iu dha menjëherë medikamenti, bashkë me këshillën që nuk duhej ndërprerë asnjëherë.
“Kemi shpenzuar shumë e kemi marrë dhe kredi vetëm për t’i mundësuar babit një jetë më cilësore,” tha Blerina. “Jam e zhgënjyer nga trajtimi në Shqipëri dhe është absurditet që më shpejt të arrij t’i siguroj ilaçet në Itali sesa në vendin ku ai ka punuar me vite,” shtoi ajo.
Mjeku neurolog grek, Grigorios Nasios, i cili trajton edhe pacientë me sklerozë multiple në njërin prej spitaleve private të vendit i tha BIRN se pacientët shqiptarë nuk trajtohen mirë nga sistemi dhe e quajti këtë “një tragjedi”.
“Unë personalisht i trajtoj shumë prej tyre dhe kam hasur vështirësi edhe për të patur akses në medikamente,” tha Nasios.
“Ne kurrë nuk e ndërpresim trajtimin. Mund të ndodhë nëse gjendja është shumë kronike dhe rastet e sëmundjes progresive dytësore, por kjo vetëm pasi e kemi trajtuar për 20-30 vjet,” shtoi ai.
Fizioterapia nga xhepi
Pacientët me sklerozë multiple paguajnë nga xhepi shërbimet mjekësore që lidhen me fizioterapinë, shëndetin mendor dhe në raste të rënduara, edhe nevojën për infermierë dhe kujdetarë, pasi sistemi publik shëndetësor nuk i ofron dhe as nuk i mbulon këto shërbime.
Mjekja neurologe, Jera Kruja e konsideron fizioterapinë si bazë terapeutike, por mundësitë në shërbimin që ajo drejton janë të kufizuara. Kruja thotë se para disa vitesh bëri një ambient të përshtatshëm për rehabilitimin e pacientëve, por ky ambient nuk varet prej vitesh nga Neurologjia.
“Është i rëndësishëm jo vetëm në spital, por edhe ambulator shumë i rëndësishëm,” tha ajo lidhur me fizioterapinë.
Fondacioni “Pema e Jetës” po lobon prej vitesh që pacientët me sklerozë multiple të përfitojnë falas shërbimet e fizioterapisë, që sipas presidentit të saj, Tanush Çaushi u kushtojnë shtrenjtë atyre.
“Të gjitha kostot i mbulojmë privatisht. Unë duhet të kryej 3 seanca në javë me 25-30 Euro seanca. Plus më duhet të marr edhe taksi për të shkuar te klinika. Kostot janë të papërballueshme për të kryer fizioterapinë privatisht,” tha Çaushi.
Sipas fizioterapistit Fatjon Hajdari, mungesa e trajtimit periodik për pacientët me sklerozë multiple rëndon mbi shëndetin dhe cilësinë e tyre të jetesës.
“Mungesa e fizioterapisë çon në bllokim muskular dhe të artikulacioneve dhe e bën të pamundur lëvizshmërinë normale të njeriut. Nëse nuk do t’ju nënshtrohen fizioterapisë, këta pacientë do të kenë vetëm përkeqësim të aftësinë se tyre fizike dhe deri në bllokim të gjymtyrëve dhe qëndrimin në shtrat,” tha Hajdari.
Ndryshe nga sa thonë pacientët, Ministria e Shëndetësisë pretendoi se shërbimi i fizioterapisë ofrohej falas.
“Pacientët që kanë rekomandim nga mjeku neurolog e marrin këtë shërbim në qendrat socio-shëndetësore të krijuara dhe që gradualisht do të mbulojnë gjithë territorin sipas planit të veprimit 2021-2030,” përfundoi Ministria e Shëndetësisë.
*Emrat janë ndryshuar për të mbrojtur privatësinë e pacientëve.
English 
Albanian